Saga Knattspyrnufélags Reykjavíkur
Byrjunin
Í lok 19. aldar áttu sér stað miklar hræringar í íslensku þjóðfélagi. Þá var að hefjast myndun þéttbýlis svo að heitið gæti, mest þó í höfuðstaðnum Reykjavík. Félagasamtök af ýmsu taki skutu rótum, búið var að stofna samtök bindindismanna, alþýða manna var farin að huga að stofnun samtaka til að bæta sinn hag og íþrótta og ungmennafélög voru stofnuð.
Athygli vekur að sömu einstaklingar komu við sögu í upphafi margra af þessum félögum .Þannig hefur reynsla þeirra nýst til að styrkja félagslíf á nýrri öld. Skotfélag hafði verið stofnað í Reykjavík árið 1866 og eitt af þeim íþróttafélögum sem enn starfa, Glímufélagið ármann, var komið til sögunnar, stofnað 1888, og má segja að það hafi leyst af hólmi Glímufélag Reykjavíkur, sem stofnað var 1873 að frumkvæði Sverris Runólfssonar steinhöggvara.
Ýmis kynntu erlendar íþróttagreinar fyrir Íslendingum og eðlilega komu áhrifin að mestu leyti frá útlöndum. Ekki var mikið til af íþrótta greinum sem hægt er að telja þjóðlegar á íslenska vísu að glímunni undanskilinni. Einn mikilla áhrifavalda í íslensku íþróttalífi á síðustu átum 19. aldar var James B. Ferguson, skoskur prentari sem starfaði rúmt ári í Ísafoldarprentsmiðju. Að hans frumkvæði var stofnaður fimleikar hópur ungra pilta "Reykjaviks Gymnastics Club" árið 1895. Flokkurinn sýndi nokkrum sinnum í Reykjavík veturinn 1895 – 1896, en þegar Ferguson flutti af landi brott var hópurinn lagður niður.
James B. Ferguson kom ekki aðeins af stað fimleikastarfi utn skólanna. Hann þekkti vel leik sem stundaður hafði verið sem keppnisíþrótt á Bretlandseyjum um nokkurra áratuga skeið, knattspyrnu. Einhvers konar knattleikur hafði verið stundaður þar um aldir, en um miðja 19. öld greindist sá leikur í tvennt, ruðning (rugby) og knattspyrnu, og ér talið að fyrstu leikreglur í knattspyrnu hafi verið fegnar út í háskólaborginni Cambridge árið 1853. Þær reglur eru grundvöllur knattspyrnureglna okkar samtíðar.
Ferguson smitaði unga Íslenska pilta af áhuga sínum á knattspyrnu. En honum tókst að vekja áhuga fleiri en ungra drengja, því að einn áhugamanna var Ólafur Rósinkranz, íþróttakennari við Lærða skólann, sem nú er Menntaskólinn í Reykjavík. Margir nemendur skólans tóku að iðka leikinn og sýndu honum mikinn áhuga. Má þar nefna Skúla og Pétur Bogasynsi, Gunnlaug Claessen, Ingvar og Magnús Sigurðssyni, Jón Ísleifsson, Jón Ófeigsson, Sigurjón Jónsson og Björn Pálsson Kalman.
Sá síðastnefndi, Björn Pálsson Kalman, var sérlega áhugasamur og lagði sig fram um að þeir félagar tækju sem allra mestum framförum í leiknum. Hann útvegaði sér eintak af ensku knattspyrnureglu, þýddi þær smám saman á íslensku og las upp úr þeim á æfingum. þannig náðu menn áður en langt um leið valdi á reglunum og gátu leikið löglega.
Ekki var glæsileg aðstaða til að stunda knattspyrnu í Reykjavík. Leikmenn urður að hreinsa grjót af melnum þar sem leikið var áður en hægt var að byrja. Völlurinn var hafður þar sem vegurinn lá suður á Grímsstaðaholt og varð síðar að hinum fornfræga Melavelli – og má því segja að Melarnir séu upphaflegur vettvangur knattspyrnuiðkunar á Íslandi.
Í lok 19. aldar áttu sér stað miklar hræringar í íslensku þjóðfélagi. Þá var að hefjast myndun þéttbýlis svo að heitið gæti, mest þó í höfuðstaðnum Reykjavík. Félagasamtök af ýmsu taki skutu rótum, búið var að stofna samtök bindindismanna, alþýða manna var farin að huga að stofnun samtaka til að bæta sinn hag og íþrótta og ungmennafélög voru stofnuð.
Athygli vekur að sömu einstaklingar komu við sögu í upphafi margra af þessum félögum .Þannig hefur reynsla þeirra nýst til að styrkja félagslíf á nýrri öld. Skotfélag hafði verið stofnað í Reykjavík árið 1866 og eitt af þeim íþróttafélögum sem enn starfa, Glímufélagið ármann, var komið til sögunnar, stofnað 1888, og má segja að það hafi leyst af hólmi Glímufélag Reykjavíkur, sem stofnað var 1873 að frumkvæði Sverris Runólfssonar steinhöggvara.
Ýmis kynntu erlendar íþróttagreinar fyrir Íslendingum og eðlilega komu áhrifin að mestu leyti frá útlöndum. Ekki var mikið til af íþrótta greinum sem hægt er að telja þjóðlegar á íslenska vísu að glímunni undanskilinni. Einn mikilla áhrifavalda í íslensku íþróttalífi á síðustu átum 19. aldar var James B. Ferguson, skoskur prentari sem starfaði rúmt ári í Ísafoldarprentsmiðju. Að hans frumkvæði var stofnaður fimleikar hópur ungra pilta "Reykjaviks Gymnastics Club" árið 1895. Flokkurinn sýndi nokkrum sinnum í Reykjavík veturinn 1895 – 1896, en þegar Ferguson flutti af landi brott var hópurinn lagður niður.
James B. Ferguson kom ekki aðeins af stað fimleikastarfi utn skólanna. Hann þekkti vel leik sem stundaður hafði verið sem keppnisíþrótt á Bretlandseyjum um nokkurra áratuga skeið, knattspyrnu. Einhvers konar knattleikur hafði verið stundaður þar um aldir, en um miðja 19. öld greindist sá leikur í tvennt, ruðning (rugby) og knattspyrnu, og ér talið að fyrstu leikreglur í knattspyrnu hafi verið fegnar út í háskólaborginni Cambridge árið 1853. Þær reglur eru grundvöllur knattspyrnureglna okkar samtíðar.
Ferguson smitaði unga Íslenska pilta af áhuga sínum á knattspyrnu. En honum tókst að vekja áhuga fleiri en ungra drengja, því að einn áhugamanna var Ólafur Rósinkranz, íþróttakennari við Lærða skólann, sem nú er Menntaskólinn í Reykjavík. Margir nemendur skólans tóku að iðka leikinn og sýndu honum mikinn áhuga. Má þar nefna Skúla og Pétur Bogasynsi, Gunnlaug Claessen, Ingvar og Magnús Sigurðssyni, Jón Ísleifsson, Jón Ófeigsson, Sigurjón Jónsson og Björn Pálsson Kalman.
Sá síðastnefndi, Björn Pálsson Kalman, var sérlega áhugasamur og lagði sig fram um að þeir félagar tækju sem allra mestum framförum í leiknum. Hann útvegaði sér eintak af ensku knattspyrnureglu, þýddi þær smám saman á íslensku og las upp úr þeim á æfingum. þannig náðu menn áður en langt um leið valdi á reglunum og gátu leikið löglega.
Ekki var glæsileg aðstaða til að stunda knattspyrnu í Reykjavík. Leikmenn urður að hreinsa grjót af melnum þar sem leikið var áður en hægt var að byrja. Völlurinn var hafður þar sem vegurinn lá suður á Grímsstaðaholt og varð síðar að hinum fornfræga Melavelli – og má því segja að Melarnir séu upphaflegur vettvangur knattspyrnuiðkunar á Íslandi.
